Szumy uszne – skąd się biorą i kiedy iść do specjalisty

W skrócie

Szumy uszne to dźwięk słyszany bez zewnętrznego źródła, najczęściej pisk, dzwonienie albo buczenie. Najczęstsze szumy uszne przyczyny to hałas, ubytek słuchu, czop woskowinowy, infekcje ucha i stres. Nagły szum z pogorszeniem słuchu, szum w jednym uchu albo szum pulsujący w rytm serca wymagają szybkiej wizyty u lekarza.

Czym są szumy uszne?

Szumy uszne to objaw, a nie osobna choroba. Mózg odbiera dźwięk, którego w otoczeniu nie ma. Może to być pisk, dzwonienie, syczenie, buczenie albo szum podobny do radia między stacjami.

Lekarze dzielą szumy na dwa rodzaje. Szumy subiektywne słyszy wyłącznie osoba, która je odczuwa – to zdecydowana większość przypadków. Szumy obiektywne może usłyszeć także lekarz podczas badania, bo ich źródłem jest realny dźwięk w organizmie, na przykład przepływ krwi w naczyniach blisko ucha.

Szum bywa chwilowy i znika po kilku minutach. Bywa też stały i towarzyszy człowiekowi przez cały dzień. Im dłużej trwa, tym ważniejsze jest ustalenie przyczyny.

Szumy uszne – przyczyny najczęstsze i rzadsze

Szum w uszach ma zwykle źródło w uchu, w nerwie słuchowym albo w naczyniach krwionośnych. Często nakłada się kilka czynników naraz, dlatego przyczynę ustala lekarz po badaniu.

Hałas i uszkodzenie słuchu

Głośny dźwięk uszkadza komórki słuchowe w uchu wewnętrznym. Po koncercie albo po pracy z głośnym narzędziem szum często pojawia się od razu. Jednorazowy szum zwykle mija, ale powtarzany hałas może zostawić trwały ubytek słuchu i stały szum.

Wiek i stopniowy ubytek słuchu

Słuch z wiekiem słabnie, zwykle najpierw w zakresie wysokich tonów. Mózg, który dostaje mniej dźwięków z ucha, może je „dopowiadać” w postaci szumu. Szum bywa pierwszym sygnałem niedosłuchu, zanim człowiek zauważy, że gorzej rozumie rozmowę. Gdy badanie potwierdzi niedosłuch, kolejnym krokiem bywa dobór aparatu słuchowego, który często zmniejsza też uciążliwość szumu.

Woskowina, infekcje i zmiany ciśnienia

Czop woskowinowy zatyka przewód słuchowy i daje uczucie pełności ucha oraz szum. Podobnie działa zapalenie ucha środkowego, katar z niedrożną trąbką słuchową albo nagła zmiana ciśnienia w samolocie. Te przyczyny zwykle dają się usunąć, a szum ustępuje po leczeniu.

Leki, stres i problemy z kręgosłupem szyjnym

Niektóre leki mogą nasilać szum albo go wywoływać. Informację o takim działaniu podaje ulotka, a decyzję o zmianie leku podejmuje wyłącznie lekarz. Stres, zmęczenie i brak snu nie uszkadzają ucha, ale wzmacniają odczuwanie szumu. Szum potrafi też towarzyszyć napięciu mięśni szyi i problemom ze stawem skroniowo-żuchwowym.

Przyczyny rzadsze

Szum pulsujący w rytm serca może mieć związek z naczyniami krwionośnymi albo z ciśnieniem krwi. Szum z napadowymi zawrotami głowy i okresowym pogorszeniem słuchu występuje w chorobie Meniere’a. Stały szum tylko w jednym uchu czasem wynika ze zmiany na nerwie słuchowym, dlatego lekarz może zlecić badania obrazowe.

Kiedy iść do specjalisty?

Do lekarza warto pójść zawsze, gdy szum nie mija po kilku dniach. Są jednak sytuacje, w których nie należy czekać.

Pilnej konsultacji wymagają:

• nagły szum połączony z wyraźnym pogorszeniem słuchu w jednym uchu,
• szum pulsujący w rytm serca,
• szum z zawrotami głowy, nudnościami albo zaburzeniami równowagi,
• szum po urazie głowy,
• szum z bólem ucha, wyciekiem albo gorączką.

Nagły spadek słuchu to stan, w którym liczy się czas, bo szybko rozpoczęte leczenie daje większą szansę na powrót słuchu. Wtedy właściwym miejscem jest laryngolog albo szpitalny oddział ratunkowy.

Szum stały, ale bez objawów alarmowych, też wymaga diagnozy. Sygnałem do wizyty jest szum, który utrudnia zasypianie, przeszkadza w pracy albo wywołuje niepokój. Pierwszym krokiem jest lekarz rodzinny lub laryngolog, a następnie badanie słuchu.

Jak wygląda diagnostyka szumów usznych?

Diagnostyka zaczyna się od wywiadu i obejrzenia ucha. Lekarz pyta, od kiedy trwa szum, jak brzmi, czy jest w jednym, czy w obu uszach i co go nasila. Warto przyjść z listą przyjmowanych leków.

Podstawą jest badanie słuchu, czyli audiometria tonalna. Pokazuje, czy szumowi towarzyszy ubytek słuchu i w jakim zakresie częstotliwości. Uzupełnieniem bywa tympanometria, która ocenia ucho środkowe, oraz pomiar szumu, czyli dopasowanie jego wysokości i głośności do dźwięków testowych. Przy szumie jednostronnym lub pulsującym lekarz może skierować na badania obrazowe.

Co pomaga przy szumach usznych?

Leczenie zależy od przyczyny. Usunięcie woskowiny, wyleczenie infekcji albo zmiana leku często likwidują szum całkowicie.

Gdy szum ma związek z niedosłuchem, pomocny bywa aparat słuchowy. Wzmacnia dźwięki otoczenia, dzięki czemu mózg mniej skupia się na szumie. Aparat dopasowuje protetyk słuchu na podstawie wyniku badania i codziennych potrzeb pacjenta.

Przy szumie przewlekłym stosuje się metody, które uczą mózg go ignorować. Taką metodą jest terapia szumów usznych, łącząca rozmowę z terapeutą, wyjaśnienie mechanizmu szumu i terapię dźwiękiem. Celem jest sytuacja, w której szum przestaje przeszkadzać w codziennym życiu.

Na co dzień pomagają też proste nawyki:

• unikanie ciszy przed snem, na przykład z cichym dźwiękiem tła,
• ochrona słuchu przy hałasie za pomocą zatyczek lub nauszników,
• regularny sen i ograniczenie stresu,
• słuchanie muzyki w słuchawkach na umiarkowanej głośności.

Czy szumy uszne mogą minąć same?

Tak, szum po jednorazowym hałasie albo przy infekcji często mija sam w ciągu kilku godzin lub dni. Szum utrzymujący się dłużej rzadko znika bez ustalenia przyczyny. Wczesna diagnoza pozwala wykluczyć poważne schorzenia i szybciej dobrać skuteczną pomoc.